الشيخ الصدوق (مترجم: كاظمى)
14
مصادقة الإخوان (فارسى)
تقريبا همه كس بدين گونه به زبان مىآورد . اما ترديدى نيست كه درستترين ضبط اين نامها و تلفظ حقيقى زبان فارسى بايد بضم واو مشبع و كسر ياء و سكون هاء غير ملفوظ خفى باشد و چون در مآخذ فارسى معتبر از قديم و جديد برخى ازين نامها و رايجترين آنها را از قبيل « بندوى » و « بوى » و « شيروى » و « برزوى » و « ماهوى » بىهاء نوشتهاند پيداست كه هاى آخر اين نامها در زبانهاى ايرانى تلفظ نمىشده و قرائت كلمه را بياء ختم مىكردهاند و اينكه ما اينكهاى آخر كلمه را تلفظ مىكنيم براى پيروى از همهء كلماتيست كه در زبان ما بهاء غير ملفوظ خفى پايان مىيابد مانند نامه و ژاله و خانه و نظاير آن . عقيدهء من اينست كه اين گونه نامها را مانند همان كلماتى كه در موقع اشارهء مانوس و يا در مقام تصغير تحبيبى در زبانهاى فارس و كرمان بواو ختم ميكنند ساختهاند چنان كه امروز در زبان فارس و كرمان « پسرو » يا « دخترو » هم در بارهء پسر يا دختر معهود و مأنوس و هم بمعنى پسر يا دختر خردى كه نسبت به آن مهر بورزند گفته مىشود مانند پسرك و يا دخترك در زبان متداول در ميان ما . چون در ضمن كنج كاوى در بارهء 483 نامى كه بدين گونه ساخته شده به اين نكته برخوردهام كه بيشتر كسانى كه اين نامها را داشتهاند از نژاد كرد بودهاند و بيشتر روستاها و آباديهايى كه ازين گونه نامها داشته و يا دارند در نواحيى كه كردنشين بوده و يا هستند به كار رفته است چنان مىنمايد كه اين اشتقاق معمول زبانهاى كردى بوده و از آنجا در ايران باقى مانده است . اما خاندان صدوق و فرزندان موسى بن بابويهء قمى آنچه تاكنون بر من معلوم شده است 28 تن از ايشان در تاريخ معروفند و اين خاندان از آغاز قرن چهارم تا پايان قرن ششم در ايران نامبردار بودهاند و در نواحى مركزى كشور و بيشتر در قم و رى مىزيستهاند . پارهاى از متاخرين برخى از آخرين بازماندگان اين خاندان را بسبب اينكه در نسب ايشان اشتباهاتى پيش آمده است از خانوادهء ديگر پنداشتهاند اما چنان كه پس ازين ثابت خواهد شد تا منتجب الدين ابو الحسن على كه آخرين مرد معروف اين خاندانست همهء كسانى كه نسبشان بحسين بن موسى بن بابويه مى رسيده است ازين خانواده بودهاند و درين زمينه هيچ ترديد نيست . شيخ سليمان بحرانى دانشمند معروف رسالهء مخصوصى در تعداد اولاد بابويه « 1 » تاليف كرده است كه تاكنون بدست نياوردهام و ناچار او هم مىبايست پس از تحقيق به همين نتايج رسيده باشد و نتايجى كه تاكنون ازين تتبعها بدست آمده بدين گونه است كه در بارهء 15 تن از دانشمندان اين خانواده مىآورم و در نسب نامهاى كه در پايان اين سخنان خواهد آمد همهء افراد اين خاندان را معلوم خواهم كرد . ( 1 ) ابو الحسن على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى . وى مؤسس اين خاندان و نخستين مرد معروف اين خانواده و اولين كسيست كه بنام « ابن بابويه » معروف شده است . ابن النديم در كتاب الفهرست « 2 » ذكر مختصرى ازو كرده و او را از فقهاى شيعه و ثقات ايشان شمرده و گويد
--> ( 1 ) نامهء دانشوران ناصرى ج 1 ص 4 و تنقيح المقال ج 2 ص 297 و ج 3 قسمت دوم ص 42 ( 2 ) چاپ قاهره ص 277